‘ସିଲୁରିଆନ୍’ ହେଉଛି ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଅବଧି ଏବଂ ‘ସିଷ୍ଟମ୍’ ଯାହାକି ‘ଅର୍ଡୋଭିସିଆନ୍’ ଅବଧି ଶେଷରୁ ୪୪୩.୮ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ତଥା ‘ଡିଭୋନିଆନ୍’ ଅବଧି ଆରମ୍ଭ ୪୧୯ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ ପ୍ରାୟ ୨୫ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ‘ପାଲୁଜୋଜିକ୍’ ଯୁଗର ସିଲୁରିଆନ୍ ଅବଧି ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଳ୍ପ ସମୟ ଯାହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୌଗୋଳିକ ଅବଧି ପରି, ପଥର ଶଯ୍ୟାରୁ ସମୟର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ଶେଷକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ । ଜହ୍ନ ମାଛ ଏବଂ ଅସ୍ଥି ମାଛର ବିବିଧତା ତଥା ଭୂତଳ ‘ଆର୍ଥ୍ରୋପୋଡ୍’, ମଲ୍ଟି-ସେଲୁରାର, ବ୍ରାଇଫାଇଟ୍ ଓ ଭାସ୍କୁଲାର ଆକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ହ୍ରଦ, ଝରଣା ଏବଂ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ‘ସିଲୁରିଆନ୍’ ସମୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପୃଥିବୀର ବୟସ ମାପକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ରୂପେ ଗଣାଯାଇଥାଏ ।
‘ପାଲୁଜୋଜିକ୍’ ଯୁଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୌଗଳିକ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟତଃ ୬୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ତଥା ୩୫୯ ରୁ ୪୧୯ ନିୟୁତ
ବର୍ଷ ମଧ୍ୟର ପଥରଗୁଡିକ ଇଂଲଣ୍ଡର ଡିଭନରେ ପ୍ରଥମେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିବା ହେତୁ ଏହି ଅବଧିକୁ ‘ଡିଭୋନିଆନ୍’ ପ୍ରଣାଳୀ ଭାବେ ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିବା
କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅବଧିକୁ ୩୫୮.୯
ରୁ ୩୭୨.୨ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଫେମେନିଆନ୍ , ୩୭୨.୨ ରୁ ୩୮୨.୭ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଫ୍ରାସ୍ନିଆନ୍, ୩୮୨.୭ ରୁ ୩୮୭.୭ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଗିଟିଆନ୍, ୩୮୭.୭ ରୁ ୩୯୩.୩ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଇଫେଲିଆନ୍, ୩୯୩.୩ ରୁ ୪୦୭.୬ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଏମ୍ସିଆନ୍, ୪୦୭.୬ ରୁ ୪୧୦.୮ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରଗିଆନ୍ ଏବଂ ୪୧୦.୮ ରୁ ୪୧୯.୨ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଲୋଚକୋଭିଆନ୍ ନାମରେ ୯ ଗୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ
ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ଜଣାଯାଏ । ଶୁଖିଲା ଜମିରେ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ଆଡାପ୍ଟିଭ୍’ ବିକିରଣ ‘ଡିଭୋନିଆନ୍’ ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ଅକଳନ କରାଯାଏ । ଏହି
ଅବିଧିର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ ‘ଫ୍ରି-ସ୍ପୋରିଙ୍ଗ୍ ଭାସ୍କୁଲାର’ ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକ ଶୁଷ୍କ ଭୂମିରେ ବ୍ୟାପିବାରେ
ଲାଗିଥିଲେ ଯଦ୍ଵାରା ବିସ୍ତୃତ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ହେତୁ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠ ଆଚ୍ଛାଦନ ହୋଇପାରିଥିବା
ସ୍ଥଳେ ‘ଡିଭୋନିୟନ୍’ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକର ଅନେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ପତ୍ର ଏବଂ
ପ୍ରକୃତ ମୂଳର ବିକାଶ ହୋଇଥିବା ତଥା ଅବଧି ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରଥମ ବିହନ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ
ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ ଅବାସ୍ତବ ନୁହଁ ।
ମତ୍ସ୍ୟ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଯଥେଷ୍ଟ ବିବିଧତାରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା
ହେତୁ ‘ଡିଭୋନିଆନ୍’ ଅବଧିକୁ ପ୍ରାୟତଃ ମତ୍ସ୍ୟ ଯୁଗ ଭାବରେ
ନାମିତ କରାଯାଇଥାଏ । ଏତଦ୍ ବ୍ୟତିତ ଅବଧିର ସମସ୍ତ ଚାରି ଅଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ମେରୁଦଣ୍ଡ
(ଟେଟ୍ରାପୋଡ୍)ର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଚାଲିବାରେ ଖାପ ଖୁଆଇବା କରଣ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ପେକ୍ଟାଲ୍’ ଏବଂ ‘ପେଲଭିକ୍ ଫିନ୍’ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗୋଡରେ ପରିଣତ ହେବା ଅନ୍ୟତମ ।
‘କାର୍ବନାଇଫେରସ୍’ ହେଉଛି ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଅବଧି ଏବଂ ପ୍ରଣାଳୀ
ଯାହା ‘ଡିଭୋନିୟନ୍
ପିରିୟଡ୍’
ଶେଷରୁ ୩୫୮.୯ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ତଥା ‘ପରମିୟନ୍ ପିରିୟଡ୍’ ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨୯୮.୯ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଥାତ
ପ୍ରାୟ ୬୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ବିସ୍ତାରିତ । ‘କାର୍ବନାଇଫେରସ୍’ ନାମର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "କୋଇଲା
ଧାରଣକାରୀ" ଏବଂ ‘ଲାଟିନ୍’ ଶବ୍ଦ ‘କାର୍ବୋ’ ("କୋଇଲା") ଏବଂ ‘ଫେରୋ’ ("ମୁଁ ବହନ କରେ")ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଅନେକ କୋଇଲା ଶଯ୍ୟା ଗଠନ ହୋଇଥିବା କାରଣ ଏହି ଅବଧିକୁ ଏପରି
ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିବା ଜଣାଯାଏ । ଏହି ଅବଧିରେ ବହୁ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କରିଥିବା
ତଥା ଶେଷରେ ତାହା ତଳେ ପଡ଼ି କୋଇଲା ଶଯ୍ୟାରେ
ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ‘କାର୍ବନାଇଫେରସ୍
ଷ୍ଟ୍ରାଟିଗ୍ରାଫିର’ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ । ଏହି ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ, ଅମ୍ଳଜାନର ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପଦାର୍ଥ ଭୌଗୋଳିକ
ଇତିହାସରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚି, ବର୍ତ୍ତମାନର ୨୧ ପ୍ରତିଶତ ତୁଳନାରେ ସେତେବେଳର ୩୫
ପ୍ରତିଶତ ହେତୁ ପୃଥିବୀସ୍ଥ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆକାରରେ ବିକଶିତ ହେବାରେ ସହାୟକ
ହୋଇଥାଇପାରେ । ଅବଧିର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗରେ ‘ଗ୍ଲାସେସିସ୍’, ନିମ୍ନ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ଏବଂ ପର୍ବତ ନିର୍ମାଣ
ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାରଣରୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ସାମୁଦ୍ରିକ ଏବଂ ପୃଥିବୀ
ବିଲୁପ୍ତ ଘଟଣା, ‘କାର୍ବନାଇଫେରସ୍’ ବର୍ଷା ଜଙ୍ଗଲ ଅବସାନର ଗୁରୁତ୍ଵ ବହନ କରେ ।
‘ପାଲୁଜୋଜିକ୍’ ଯୁଗର ଶେଷ ଅବଧି ତଥା ‘ମେସୋଜୋୟିକ୍’ ଯୁଗର ‘ଟ୍ରାୟାସିକ୍’ ଅବଧି ମଧ୍ୟର ପରମିୟାନ୍ ହେଉଛି ଏକ ଭୌଗୋଳିକ
ଅବଧି ଏବଂ ପ୍ରଣାଳୀ ଯାହା ୨୮୯.୯ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କାର୍ବନାଇଫେରସ୍ ଅବଧି
ଶେଷରୁ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ଅବଧି ୨୫୧.୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୪୭ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ବିସ୍ତାରିତ ।
ଏହି ଅବିଧିକୁ ‘ପରମିୟାନର’ ଭାବେ ନାମକରଣ କରିବା ଧାରଣା ରୁଷିଆର ଏକ ସହର
ପେରମ ନାମ ଅନୁସାରେ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ ।
ପରମିୟାନ୍ ଅବିଧିରେ ସରୀସୃପ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ
ନେଇ ‘ଟେଟ୍ରାପୋଡ୍’ ପୈତୃକ ଗୋଷ୍ଠୀର କଇଁଛ, ଲେପିଡୋସର ଏବଂ ଆର୍କୋସରର ଆଦି ‘ଆମନିଓଟସ୍’ ଶ୍ରେଣୀ ଭୁକ୍ତ ଯାହାକି ମା’ମାନେ ଜମିରେ ଅଣ୍ଡା ଦେଉଥିବା ସୃଷ୍ଟ ଯୈବ
ବିବିଧତା ସାକ୍ଷୀ ବହନ କରିଥାଏ । ଏହି ଅବଧିରେ ‘ଆମନିଓଟ୍ସ’, ଯାହା ଏହି ଶୁଷ୍କ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ
ମୁକାବିଲା କରିପାରୁଥିବା ସ୍ଥଳେ ସେମାନଙ୍କ ‘ଆମ୍ଫିବିଆନ୍’ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ ଯାହାକି ପ୍ରାଥମିକ ‘ଆମ୍ଫିବିଆନ୍’ ‘ଡିଭୋନିୟନ୍’ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଫୁସଫୁସ ଏବଂ ଅସ୍ଥି-ଅଙ୍ଗୁଳି
ସହିତ ‘ସାର୍କୋପେଟେରିଆନ୍’ ମାଛରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା ଜଣାଯାଏ ।
‘କାର୍ବନାଇଫେରସ୍’ ଏବଂ ‘ପରମିୟନ୍’ ଅବଧିରେ ସେମାନେ ବିବିଧ ହୋଇ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ବିସ୍ତାର କଲେ, କିନ୍ତୁ
ପରେ ସରୀସୃପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମେରୁଦଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ପାଣ୍ଟାଲାସା ନାମକ ଏକ ବିଶ୍ୱ-ମହାସାଗରରେ ଘେରି
ରହିଥିବା ପାଙ୍ଗେ ଏବଂ ସାଇବେରିଆ ନାମକ ଦୁଇଟି ମହାଦେଶରେ ସେହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ବିସ୍ତାର କରିଥିବା କୁହାଯାଏ । ‘କାର୍ବନାଇଫେରସ୍’ ବର୍ଷା ହେତୁ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଇପାରେ
।
ପରମିୟାନ୍ (ପାଲୋଜୋଜିକ୍ ସହିତ) ପରମିୟାନ୍ -
ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ବିଲୁପ୍ତ ଘଟଣା ସହିତ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ପୃଥିବୀ ଇତିହାସର ସର୍ବ ବୃହତ ବିଲୁପ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାୟ ୯୬ ପ୍ରତିଶତ ସାମୁଦ୍ରିକ
ପ୍ରଜାତି ଏବଂ ୭୦ ପ୍ରତିଶତ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରଜାତିର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା । ଏକ ପକ୍ଷରେ ‘ଟ୍ରାୟାସିକ୍କୁ’ ଜୀବନ ଏହି ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ବର୍ତ୍ତି
ପାରିନଥିବା ସ୍ଥଳେ ଅପର ପକ୍ଷରେ ପୃଥିବୀରେ, ପାରିସ୍ଥିତିକ ତନ୍ତ୍ର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ୩୦
ନିୟୁତ ବର୍ଷ ସମୟ ନେଇଥିଲା ।
‘ପାଲୁଜୋଜିକ୍’ ଯୁଗର ଶେଷ ପରମିୟନ୍ ଅବଧି ୨୫୧.୯ ନିୟୁତ
ବର୍ଷରୁ ମେସୋଜୋୟିକ୍ ଯୁଗର ଜୁରାସିକ୍କ ଅବଧି ଆରମ୍ଭ ୨୦୧.୩ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୫୦
ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ଅବଧି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଉଭୟ ଅବଧିର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ଶେଷକୁ ମୁଖ୍ୟ
ବିଲୁପ୍ତ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତିରେକେ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ସମୟର ବିଲୁପ୍ତ
ଘଟଣା ସମୂହର ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆଧାରରେ ଏହି ଅବଧିକୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଟ୍ରାୟାସିକ୍, ମିଡିଲ୍ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ଏବଂ ବିଳମ୍ବ
ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ଭାବେ ତିନି ଯୁଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ ।
ପୃଥିବୀ ଜୈବ କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଥମ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ
ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ କାଳ
ଭାବେ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଥିବାବେଳେ ଜୈବ ବିବିଧତା ପୁନରୁଦ୍ଧାର କାଳକୁ ମିଡ଼ିଲ ଟ୍ରାୟାସିକ ଯୁଗ
ରୂପେ ଗଣା ଯାଇଥାଏ । ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ‘ଥେରାପିସିଡ୍’ ଏବଂ ‘ଆର୍କୋସରସ୍’ ଭଳି ମୁଖ୍ୟ ଭୂତଳ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ଜୈବ ବିବିଧତା ଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
‘ଡାଇନୋସର’ ନାମକ ଏକ ‘ଆର୍କୋସରସ୍’ର ଏକ ବିଶେଷ ଉପଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରଥମେ ବିଳମ୍ବ
ଟ୍ରାୟାସିକ ସମୟରେ ଦେଖା ଦେଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୁରାସିକ୍ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ବିସ୍ତାର କରିପାରି ନଥିଲା ।
ପ୍ରଥମ ପ୍ରକୃତ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ‘ଥେରାପିସିଡ୍ର’ର ଏକ ବିଶେଷ ଉପଗୋଷ୍ଠୀ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ
ବିକଶିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ପ୍ରଥମ ‘ଫ୍ଲାଇଙ୍ଗ୍’ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ‘ପେରୋସରସ୍’ ଯେଉଁମାନେ ଡାଇନୋସର ପରି
‘ଆର୍କୋସରସ୍’ର ଏକ ବିଶେଷ ଉପଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା
ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ । ‘ପାଙ୍ଗିଆ’ ନାମକ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଭୂଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ-ଟ୍ରାୟାସିକ୍
ମଧ୍ୟଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବାବେଳେ ଅବିଧିର ଶେଷ ବେଳକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାହା ଦୁଇ ଭାଗରେ
ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବା କୁହାଯାଏ ।
ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଜଳବାୟୁ ପ୍ରାୟତଃ ଗରମ ଓ ଶୁଖିଲା
ହେତୁ ସୃଷ୍ଟ ମରୁଭୂମି ସହିତ ‘ପଙ୍ଗାଆ’ର ଅନେକ ଅଂଶ ବିସ୍ତାର କରିଥିବା ସ୍ଥଳେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଆର୍ଦ୍ର ହେବାରୁ
ବିସୃତ ଭୂଖଣ୍ଡ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟତମ କାରଣ ହୋଇଥାଇପାରେ । ଏହି ଅବଧିର ଶେଷକୁ
ଆଉ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଜୈବ ବିଲୁପ୍ତି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଥାଏ ଯାହାକି ‘ଟ୍ରାୟାସିକ୍ – ଜୁରାସିକ୍ ବିଲୁପ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହି ବିଲୁପ୍ତି ସମୟରେ
ଅନେକ ଜୈବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ଡାଇନୋସର ପ୍ରଜାତି ଜୁରାସିକ୍ ଅବଧିରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ବିସ୍ତାର କରିଥିବା ଜୀବାଶ୍ମଗୁଡ଼ିକରୁ ପ୍ରାମାଣିକ ତଥ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ।
କ୍ରେଟାସିଅସ୍ ପିରିୟଡ୍ ୧୪୫ ନିୟୁତ ବର୍ଷରୁ ଟ୍ରାୟାସିକ୍
ପିରିୟଡ୍ ୨୦୧.୩ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୫୬ ନିୟୁତ ବର୍ଷକୁ ଜୁରାସିକ୍ ଅବଧି କୁହାଯାଏ । ଏହି
ସମୟର ଚୂନ ପଥର, ୟୁରୋପୀୟ ଆଲପ୍ସର ଜୁରା ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ହେତୁ ଏହି
ଅବଧିକୁ ‘ଜୁରାସିକ୍’ ଭାବେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିବାବେଳେ ଏହା ସରୀସୃପ
ଯୁଗ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା । ଏହି ସମୟର ଆରମ୍ଭକୁ ମୁଖ୍ୟ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ - ଜୁରାସିକ୍ ବିଲୁପ୍ତ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା
ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହି ଅବଧିରେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ବିଲୁପ୍ତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା: ଆର୍ଲି ଜୁରାସିକ୍ ରେ
ପ୍ଲିଏନ୍ସବାଚିଆନ୍-ଟୋରେସିଆନ୍ ବିଲୁପ୍ତ ହେବା ଏବଂ ଶେଷରେ ଟିଥୋନିୟନ୍ ଘଟଣା; ଯଦିଓ, ଇଭେଣ୍ଟ "ବିଗ୍ ପାଞ୍ଚ"
"ଜନ ବିଲୁପ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇନାହିଁ |
‘ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ପିରିୟଡ୍’ ଭଳି ଜୁରାସିକ୍ ଅବଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ଏପରି ତିନିଗୋଟି ଯୁଗରେ
ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ | ଜୁରାସିକ୍ ଅବଧି ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପାଙ୍ଗେ ନାମକ ବୃହତ୍ ଭୂଖଣ୍ଡ ଦୁଇ ଭାଗରେ
ବିଭକ୍ତି ହେବା ତଥା ଅଧିକ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟ ହେତୁ ମାଳଦ୍ୱୀପ ଜଳବାୟୁରେ ଶୁଷ୍କରୁ
ଆର୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ସମୟର ଅନେକ ଶୁଷ୍କ ମରୁଭୂମିରେ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ହୋଇ
ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ ।
ସ୍ଥଳଭାଗ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଡାଇନୋସର
ପ୍ରଜାତି ଏହି ଅବଧିରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିବା ସ୍ଥଳେ ‘ଥେରୋପୋଡ୍ ଡାଇନୋସର’ର ଏକ ଶାଖାରୁ ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷୀମାନେ ବିକଶିତ
ହୋଇଥିବା ଜୀବାଶ୍ମଗୁଡ଼ିକରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ । ଏହି ଅବଧିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣାକ୍ରମରେ ପ୍ରାଥମିକ
ଝିଟିପିଟି ରୂପ ଏବଂ ପ୍ରାଥମିକ ‘ପ୍ଲେସେଣ୍ଟାଲ୍’ ସମେତ ‘ଥେରିଆନ୍’ ଗର୍ଭଧାରୀ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବର୍ତ୍ତନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା
ବ୍ୟତିରେକେ କୁମ୍ଭୀର ପ୍ରଜାତି ସ୍ଥଳଚରରୁ ଉଭୟଚରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତଥା ସମୁଦ୍ର ସରୀସୃପ, ଯଥା: ‘ଇଚିଥୋସର’ ଏବଂ ‘ପ୍ଲେସିଓସୋର’ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ଲେସିଓସୋର
ଉଡ଼ୁଥିବା ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଅନ୍ୟତମ ।
କ୍ରେଟାସିୟସ୍ ହେଉଛି ଏକ ଭୌଗଳିକ ଅବଧି ଯାହା ପ୍ରାୟ ୧୪୫
ରୁ ୬୬ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଚାଲିଥିଲା । ଏହା ମେସୋଜୋୟିକ୍ ଯୁଗର ତୃତୀୟ ତଥା ଅନ୍ତିମ ଅବଧି ଏବଂ ଦୀର୍ଘତମ । ନାମଟି
ଲାଟିନ୍ କ୍ରେଟା,
'ଚକ୍' ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଏହି ଅବଧି ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଉଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ ହେତୁ ଉଚ୍ଚ ଇଷ୍ଟାଟିକ୍
ସମୁଦ୍ର ସ୍ତରରୁ ଅନେକ ଗଭୀର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସମୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏହି ମହାସାଗର ଏବଂ ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବର୍ତ୍ତମାନ
ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଥିବା ସାମୁଦ୍ରିକ ସରୀସୃପ ତଥା ‘ଆମୋନାଇଟ୍’
ଏବଂ ‘ରୁଡିଷ୍ଟ’
ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଳଭାଗ ସଂଖ୍ୟା ବହୁଳ ହୋଇଥିବାବେଳେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଡାଇନୋସରମାନେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ
ବିସ୍ତାର କରିଥିବା କୁହାଯାଏ । ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ
ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ନୂତନ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଏବଂ
ଫୁଲ ଗଛଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ । କ୍ରେଟାସିଅସ୍ (ମେସୋଜୋୟିକ୍ ଯୁଗ)
କ୍ରେଟାସିଅସ୍ - ପାଲୋଜେନ୍ ବିଲୁପ୍ତ ଘଟଣା ସହିତ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ । ଏକ ବୃହତ ଜୈବ
ବିଲୁପ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ଅଣ-ଏଭିଆନ୍ ଡାଇନୋସର, ପେରୋସର
ଏବଂ ବୃହତ୍ ସାମୁଦ୍ରିକ ସରୀସୃପଙ୍କ ସମେତ ଅନେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମରିଯାଇଥିଲେ ।
ପାଲୋଜେନ୍ ହେଉଛି ଏକ ଭୌଗଳିକ ଅବଧି ଏବଂ ସିଷ୍ଟମ୍
ଯାହା କ୍ରେଟେସ୍ ପିରିୟଡ୍ ଶେଷ ହେବା ୬୬ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ଓ ନେଗେନ ଅବଧି ୨୩.୦୩ ଆରମ୍ଭ
ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୪୩ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ବିସ୍ତାରିତ । ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ, ସରଳ ରୂପରୁ ବିବିଧ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏକ ବୃହତ୍
ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିବିଧ ହେଉଛି ଏହି ସମୟର ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣାକ୍ରମ । ଏହି ଅବଧି ପାଲୋସିନ୍, ଇଓସିନ୍ ଏବଂ ଅଲିଗୋସିନ୍ ଯୁଗକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହି
ସମୟରେ ବିଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଅନ୍ୟତମ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପ୍ରବାହକୁ ବିବ୍ରତ କରିଥିବା ଏବଂ ଅନେକ
ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ । ଜଳଭାଗରେ ବେଣ୍ଟିକ୍ ଫୋରାମିନାଫେରା ଏବଂ ସ୍ଥଳଭାଗରେ, ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରବାର ସୃଷ୍ଟ
ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ ।
ନିଓଜେନ୍ ହେଉଛି ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଅବଧି ଏବଂ ପ୍ରଣାଳୀ
ଯାହା ପାଲୋଜେନ୍ ପିରିୟଡ୍ ୨୩.୦୩ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ତଥା କ୍ୱାଟର୍ନାରୀ ପିରିୟଡ୍ ଶେଷ ୨.୫୮ ନିୟୁତ
ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨୦.୪୫ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ବିସ୍ତାରିତ । ପୂର୍ବ ମାଇଓସିନ୍ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ
ପ୍ଲୋଏସିନ୍ ଭାବେ ଏହି ଅବଧି ଦୁଇଟି ଯୁଗରେ ଉପ-ବିଭାଜିତ । ଏହି ଅବଧିରେ, ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆଧୁନିକ ରୂପରେ
ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ଜୀବଜଗତର ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ
ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥିଲେ ।
ଜୈବ ବିବିଧତା ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣାକ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷର
ପୂର୍ବପୁରୁଷ ହୋମିନିଡ୍, ଏହି ଅବଧି ଶେଷରେ ଆଫ୍ରିକାରେ ଚିହ୍ନିତ
ହୋଇଥିବା ଜୀବାଶ୍ମ ପରୀକ୍ଷାରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟର ଶେଷ ଧାରଣା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟ ୧୦
ରୁ ୭ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଶିମ୍ପାଞ୍ଜି - ମାନବ ବିଭେଦ ଘଟିଥିଲା ଯାହା ଜୀବାଶ୍ମର ତାଲିକା
ପ୍ରାୟ ୭.୨ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଗ୍ରେକୋପିଥେକ୍ସ୍ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ତାହା ଉଭୟ ମାନବ ଏବଂ
ଶିମ୍ପାଞ୍ଜି ବଂଶର ପୈତୃକ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ହୋଇ ନପାରେ ।
ମାନବ ବଂଶର ପୂର୍ବ ଇତିହାସ ପାଇଁ, ମାନବ ବିବର୍ତ୍ତନର ପାଲୋଲିଥିକ୍ କିମ୍ବା ପୁରୁଣା ପଥର
ଯୁଗର ପ୍ରାଥମିକ ଉପବିଭାଗ ଯାହା ପ୍ରାୟ ୩ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ସମୟ ଯେତେବେଳେ ହୋମିନିନ
ଦ୍ୱାରା ପଥର ଉପକରଣ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ପ୍ରମାଣ ସାମ୍ପ୍ରତିକ
ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ରେକର୍ଡରେ ଥିବା କୁହାଯାଏ । ଏହା ନିଓଜେନ୍ ଅବଧିର ପ୍ଲାଇଷ୍ଟୋସିନ ସିରଜ ୩.୩
ନିୟୁତ ବର୍ଷରୁ ୧୧,୭୦୦ ବର୍ଷ କ୍ୱାଟେରନେରି ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା କୁହାଯାଏ ।
ପାଲୋଲିଥିକ୍ ଯୁଗରେ ହୋମିନିନ୍ମାନେ ବ୍ୟାଣ୍ଡ ପରି ଛୋଟ ଛୋଟ ସମାଜରେ ମାନବ ଏକତ୍ରିତ
ହେବା ସମତେ ଉଦ୍ଭିଦ ସଂଗ୍ରହ, ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ, ଏବଂ ଶିକାର କିମ୍ବା ବଣୁଆ ଜନ୍ତୁକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ଇତ୍ୟାଦି
ଏହି ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ବିଶେଷତ୍ଵ । ମୁଖ୍ୟତଃ ପାଲୋଲିଥିକ୍
ଯୁଗକୁ ପଥର ଯୁଗ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଉଥିଲେହେଁ ସେହି
ସମୟରେ ମଣିଷମାନେ କାଠ, ହାଡ଼, ଚମଡା ଆଦି ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଭୂତତ୍ତ୍ୱବିତମାନେ ଦାବି
କରିଥାନ୍ତି ।
ଆଫ୍ରିକାର ଅସ୍ଥି
କଳାକୃତି ତଥା ପ୍ରଥମ କଳା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ରେକର୍ଡରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ବ୍ଲୋମ୍ବୋସ୍
ଗୁମ୍ଫା ପରି ସ୍ଥାନଗୁଡିକର କଳାକୃତିରୁ ମାନବ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବନର ଉଲ୍ଲେଖ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାମାଣିକ
ତଥ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନରୁ ପ୍ରାୟ ୫୦ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କଳାକୃତିର ବିବିଧତାରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ
ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଅତଏବ ମାନବଜାତି
ପାଲୋଲିଥିକ୍ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉପର
ପାଲୋଲିଥିକ୍ ଯୁଗରେ ଆଚରଣଗତ ଆଧୁନିକ ମଣିଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ହିସାବ ଅସମୀଚୀନ ନୁହଁ ।
କ୍ୱାଟେରନେରି ଅବଧି ୨.୫୮ ନିୟୁତ ବର୍ଷରେ ମାନବ
ମସ୍ତିଷ୍କର ଅତି ବାହ୍ୟ ସ୍ତର ‘ନିଓକୋର୍ଟକ୍ସ’ ମାଙ୍କଡ଼ ଓ ଗୋରିଲାଙ୍କ ନିଓକୋର୍ଟକ୍ସ ତୁଳନାରେ ବହୁତ
ବଡ଼ ଥିବା ହେତୁ ସାମାଜିକ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଇପାରେ । ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ଏହି
ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଣିଷ ମସ୍ତିଷ୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଗତି, ଧାରଣା, ଯୋଗାଯୋଗ, ଭାବନା, ସ୍ମୃତି, ଦେଖିବା, ସମନ୍ଵୟ
ଏବଂ ଜୀବନ ଆଦି ନଅଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ସକ୍ରିୟ ହେବା ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ।
ଏହି ଅବଧିର କାଲାବ୍ରିଆନ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅନ୍ୟୂନ୍ୟ ୧
ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ, ମନୁଷ୍ୟର ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଛୋଟ
ହୋଇ କମ୍ ବଢ଼ିବା ହେତୁ ଏକ ଅଧିକ ନମନୀୟ ଜିଭ ବିକଶିତ ହେବା ସହିତ ତାହା ସଠିକ ଭାବରେ
ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାୟ ୫୦ ହଜାର ବର୍ଷ ତଳର ଏକ ଖପୁରୀ
ଜୀବାଶ୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମାନବଙ୍କ ବେକ ଯଥେଷ୍ଟ ଲମ୍ୱା, ପାଟି ଯଥେଷ୍ଟ ଛୋଟ ଥିବା ହେତୁ
ସେହି ସମୟର ମାନବମାନଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଥିବା ଦାବି ଅମୂଳକ ନୁହେଁ । ମଣିଷର ପାଟି, ଜିଭ ଏବଂ ଓଠରେ ନମନୀୟତା କାରଣରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି ଗଠନ ହେବାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସ୍ତରରେ
ନିଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ହେତୁ କଣ୍ଠରୁ ନିର୍ଗତ ଅଧିକ ଶବ୍ଦକୁ ‘ଷ୍ଟିଙ୍ଗ’ଭାବରେ
ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ପାରିଥାଏ ।
No comments:
Post a Comment