ହିନ୍ଦୁ ବ୍ୟତିରେକେ ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଶ୍ରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାତାଙ୍କ ପୂଜାପାଠ ବର୍ଷସାରା କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ବିଶେଷ କରି କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଦୀପାବଳି ଅମବାସ୍ୟା ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପାଳନ ଅବସରରେ ଶ୍ରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାତାଙ୍କ ପୂଜାପାଠ ଭାରତର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମାର୍ଗଶିର ମାସର ପ୍ରତି ଗୁରୁବାର ଦିନ ‘ମାଣବସା ପୂଜା’ ଭାବେ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ ।
ପ୍ରାୟତଃ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଅଭୂଦୟ ପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜାପାଠ ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ପଞ୍ଚସାଖା ଯୁଗରେ ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ‘ଶ୍ରୀ-ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ’ ବରିଷ୍ଠ କବି ବଳରାମ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିବା ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ ।
ବୈଦିକ କାଳରୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ପୌରାଣିକ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହଭାଗିତା ଅମରତାର ଅମୃତ ଖୋଜୁଥିବା ଦେବତା ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ରରୁ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ବର୍ଣ୍ଣିତ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏବଂ ସାଧାରଣ ସାଙ୍କେତିକ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେହୁଏ । ବିଷ୍ଣୁ କେତେକ ମାନବ ପ୍ରତିନିଧି ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଏହି ମାନବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧତା ଏବଂ ଉର୍ବରତା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱରୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯୋଜନାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ । ମହାନ ମହାଜାଗତିକ ରାଣୀ ଭାବରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଜୀବନ୍ତ କରୁଥିବା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଜୀବନକୁ ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି ଯାହା ଜୀବନକୁ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା କୁହାଯାଇଥାଏ । ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ହିନ୍ଦୁ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମହାନତାକୁ ନ ହରାଇ ସେ ଧର୍ମର କ୍ରମରେ ଅଧିକ ଜଡିତ ଅଟନ୍ତି ଯାହା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ (ବିଷ୍ଣୁ) ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତଦାରଖ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ବିଶ୍ୱ-ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଉଭା ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର ମଧ୍ୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଅବତାର ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାରେ କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମ ସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୱାନ ଦାବୀ କରିଥାନ୍ତି । ରୁଗ୍ବେଦ ଭଜନ ୧୦.୧୫୫ ଅନୁସାରେ ଏକ ଦାରୁ (କାଠ ଗଣ୍ଡି) ସମୁଦ୍ରରେ ଭାସୁଥିବା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ସହିତ ଏହି ଦାରୁ (କାଠ) ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତିମା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥାଏ ।
‘ଜଗନ୍ନାଥ’ ଶବ୍ଦଟି ଯଦି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧୁତ, ଜଗତର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ" ଏବଂ ନାଥ ଅର୍ଥ "ଗୁରୁ" ବା "ପ୍ରଭୁ" । ତେଣୁ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ "ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରଭୁ" ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । ଓଡିଆ ଭାଷାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଅନ୍ୟ ନାମ ସହିତ ଜଡିତ, ଯେପରିକି ଜଗା କିମ୍ବା ଜଗବନ୍ଧୁ "ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବନ୍ଧୁ" । ଉଭୟ ନାମ ଜଗନ୍ନାଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଆହୁରି ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ଶାରୀରିକ ରୂପକୁ ଆଧାର କରି କାଳିଆ "କଳା ରଙ୍ଗର ପ୍ରଭୁ", କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ "ସମୟାନୁବର୍ତ୍ତୀ", ଦାରୁବ୍ରହ୍ମଣ "ପବିତ୍ର କାଠ-ଗଣ୍ଡି", ଦାରୁଦବେତା "କାଠ ଦେବତା", ଚକା ଆଖି କିମ୍ବା ଚକ୍ରାନୟାନ୍ ଏବଂ ଚକାଡୋଳା "ଗୋଲାକାର ଆଖି" ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ । ପ୍ରକୃତରେ, ଜଗନ୍ନାଥ ନାମଟିକୁ ଯେକୌଣସି ଦେବତା ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇପାରେ ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଂସ୍କୃତିର ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅନୁରୂପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ମାତା ଶ୍ରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ । ଯିଏ କି, ଉଚ୍ଚ ପଦ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଗୌରବ, ଆଧିପତ୍ୟ ଏବଂ ମହିମାକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ପୃଥକ ଦେବୀ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ।
ଶ୍ରୀ-ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣର ପଟକଥା ଅନୁସାରେ ଥରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ଶ୍ରୀୟା ନାମକ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତାର ବସଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ ହୋଇଥିଲେ । ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଜଗନ୍ନାଥ (ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ) ଙ୍କ ବଡ ଭାଇ ବଳରାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରି ଆସିଥିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିର ଛାଡି ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ନ ଦେଇ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇ ଏହାର ଅପମାନର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇଥିଲେ ।
ଏହି ପୁରାଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ମନ୍ଦ ଅଭ୍ୟାସ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ ବ୍ୟତିରେକେ ନାରୀବାଦ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଯାଇଥିବା ହୃଦବୋଧ ହୁଏ । ଏହା ପୁରୁଷତ୍ୱବାଦକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ମହିଳା ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବା କଳ୍ପେ ରଚିତ ହୋଇଥାଇପାରେ ।
ନାରୀବାଦ ଏବଂ ଜାତିବାଦ ପ୍ରତି ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ପୁରାଣଟି ସମାଜରେ ଚାଲିଥିବା ସାମାଜିକ ଗଠନ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗଗତ ଅସମାନତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ବିରୋଧାଚରଣ ମନେହୁଏ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କ ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ସଚ୍ଚୋଟ ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଦେଇଥାଏ । ଏହି ପୁରାଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ବା ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜାପାଠ ରୂପେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ଏକ ନାରୀବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆଭିମୂଖ୍ୟ ଅନୁରୂପ ମନେ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଐତିହାସିକ କାଳରୁ କୃଷି ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବେଉସା ରହିଆସିଥିବା ସ୍ଥଳେ ବିଶେଷ କରି ମିଳିତ ତଥା ଅବିଭକ୍ତ ପାରିବାରିକ ଢ଼ାଞ୍ଚା ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳବତ୍ତର ରହିଥିବା ଏକ ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତା ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥାଏ । ସେହି ସମୟରେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ କର୍ମ ଶକ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ହେଉ ଅବା ଯୌଥ ପରିବାର ତରଫରୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପାଇଁ, ଏକ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଭୂମିକା ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କରାଯାଉଥାଏ । ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତା ଜଣକ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କିମ୍ୱା ମହିଳା, ଯିଏ ସମଗ୍ର ପରିବାର ତରଫରୁ ସାଧାରଣତଃ ଘରୋଇ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଥା ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି ପାରିବାରିକ ସଂସ୍କୃତି, ଆୟ-ବ୍ୟୟ ତଥା ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି ପରିଚାଳନା କରିଥାନ୍ତି ।
ଆମ ପାରମ୍ପାରିକ ମିଳିତ ପରିବାର, କ୍ଷୁଦ୍ର ଏକକ ପରିବାର ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ହେବାରେ ଦୃତ ସହରୀକରଣ, ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ତଥା ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶକୁ ଏହାର କାରଣ ରୂପେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ । ପୁରାତନ ଏବଂ ନୂତନ ପାରିବାରିକ ଢ଼ାଞ୍ଚା ମିଶ୍ରଣରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଘରର ଦେବୀ)ର ନୂତନ ନମୁନା ପୁରୁଷ ପ୍ରଧାନ ସାମାଜିକ ଧାରଣା ପାଇଁ ପରିପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପାରିଥାଏ ।
ଶ୍ରୀ-ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ ରଚନା ସମକାଳରେ ସାଧାରଣତଃ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାରିବାରିକ ତଥା ସାମାଜିକ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରହି ଆସିଥାଏ ତେଣୁ ପାରମ୍ପାରିକ ପୂଜାପାଠ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଚଳିତ ବିଭିନ୍ନ ରୀତିନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ନିମନ୍ତେ ଏହାର ଉପାଦେୟତା ମନେହୁଏ ।
ପୁରାଣର ପଟକଥା “ନମସ୍ତେ ନମସ୍ତେ କମଳା ମାଗୋ ସାଗର ଦୁଲ୍ଲଣୀ । ନମସ୍ତେ ନମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘରଣୀ ।।“ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସାଗର ଦୁଲ୍ଲଣୀ ରୂପରେ କମଳ (ପଦ୍ମ ଫୁଲ) ରଙ୍ଗ ସମାନ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିବା ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ତଥା ହାବଭାବରେ “ନମସ୍ତେ କମଳାମାଗୋ ଅତି ଦୟାବତୀ । ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମ କୀଟ ଆଦି ପାଳୁ ନିତି ।। ତୋର ଦୟାବଳେ ମାଗୋ ଦରିଦ୍ର ଜନର । ହୁଅଇ ଅଚଳ ବିତ୍ତ ଜିଣଇ କୁବେର ।। ତୋର ଦ୍ରୋହୀଜନେ ମାଗୋ ଅନ୍ନ ନ ମିଳଇ। ଯେତେ ଅରଜିଲେ କେଭେଁ ପେଟ ନ ପୁରଇ।।” ବର୍ଣ୍ଣିତ ।
“ତୋହର ଚରିତ ମନ ଦେଇ ଯେ ଶୁଣଇ । କିଅବା ଭକତି ଭାବେ ସର୍ବଦା ଗୁଣଇ।। ତାହାର ଦରିଦ୍ରପଣ ଯାଏ ଦୂର ହୋଇ । ସର୍ବଦା ତାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ ମହାମାୟୀ ।। ଏଣୁ ତୋ ଚରଣେ ମାଗୋ ଅଶେଷ ପ୍ରଣାମ । କରୁଛି ପୁରାଅ ବାରେ ମୋର ମନସ୍କାମ ।। ତୋ ଚରିତ କିଞ୍ଚିତେ ମୁଁ କରିବି ରଚନ । ଜଗତ ଜନନୀ ବାରେ ଦିଅ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନ ।।” ପରୁଣର ଏହି ପଂକ୍ତିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଭକ୍ତିମାର୍ଗ ତଥା ତାର ଫଳପ୍ରଦ ଉପାୟ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି ।
ଏହି ପୁରାଣରେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜାପାଠ ବିଷୟରେ କିଏ, କାହାକୁ, କେବେ ଏବଂ କିପରି ପାଳନ କରାଯାଇ ଥାଏ ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ଏହି ପଂକ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ “ଦିନେକ ନାରଦ ପରାଶର ମୁନି ଦୁଇ । ଭ୍ରମି ଭ୍ରମି ଏକ ଗ୍ରାମେ ପ୍ରବେଶିଲେ ଯାଇଁ ।। ସେହିଦିନ ମାର୍ଗଶୀର ମାସ ଗୁରୁବାର । ପର୍ବ ପଡ଼ିଥିଲା ସର୍ବ ପୁରବାସୀଙ୍କର ।। ପ୍ରତି ଘରଦ୍ୱାର ଗୋମୟରେ ଲିପା ହୋଇ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଦପଦ୍ମ ଚିତା ପଡ଼ିଥିଲା ତହିଁ ।। ନାରୀମାନେ ସ୍ନାନସାରି ପିନ୍ଧି ଝୀନବାସ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ସର୍ବେ ହୋଇଛନ୍ତି ବଶ ।। ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଚଣ୍ଡାଳ ପରିଯନ୍ତେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ରତ ଅଛନ୍ତି ସମସ୍ତେ ।। ହୁଳହୁଳି ଶବଦରେ ପୁରିଛି ଗଗନ । ଦେଖି ଏ ଉତ୍ସବରୀତି ବିଧାତା ନନ୍ଦନ ।। ପଚାରନ୍ତି ପରାଶର ମୁନିଙ୍କୁ ଉଦନ୍ତ । କହ କହ ତପୀବର ଏ କିସ ଚରିତ ।। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡାଳ ଆଦି ସମସ୍ତ ଜାତିରେ । କରୁଛନ୍ତି କି ଉତ୍ସବ ଆନନ୍ଦ ମତିରେ ।। କେଉଁ ବ୍ରତ କି ଉପାସ ଅଟେ ଏହା ନାମ । କାହାକୁ କରନ୍ତି ପୂଜା ତାର କି ନିୟମ ।। ଏହା ଶୁଣି ପରାଶର ହୋଇ ହସ ହସ । କହନ୍ତି ବଚନ ଧୀରେ ଶୁଣ ବିଧିଶିଷ୍ୟ ।। ଏ ଧାନ ମାଣିକା ଗୁରୁବାର ଯେ ଅଟଇ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା ଏ ବ୍ରତ ଅଟଇ ।। ସବୁ ମାସମାନଙ୍କରେ ମାର୍ଗଶୀର ସାର । ତହିଁରେ ପଡ଼ଇ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଗୁରୁବାର ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସେହି ବାରମାନ ଜାଣ । ସବୁଠାରୁ ଆଦ୍ୟ ଗୁରୁବାରଟି ପ୍ରଧାନ ।। ଏକ ଦିନେ ଶୁକଳ ଦଶମୀ ଗୁରୁବାର । ପଡ଼ିଲେ ସୁଦଶାବ୍ରତ ହୁଏ ସେ ଦିନର ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅତିପ୍ରିୟ ଅଟଇ ସେ ବ୍ରତ । ଏହାକହି ପରାଶର ହେଲେ ମୌନବ୍ରତ ।। ପୁଣି ତାହାଙ୍କୁ ପୁଚ୍ଛିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୁମର । ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ କରିଥିଲେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟେ କେଉଁ ନର ।। ତହିଁରୁ ସେ କେଉଁ ଶୁଭଫଳ ଲଭିଅଛି । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦ୍ରୋହୀ ହୋଇକରି କେ ଦୁଃଖ ପାଇଛି ।। ଏହା ସବୁ ମୋ ଆଗରେ କହତପୀ ସାଇଁ । ଶୁଣିବାକୁ ତାହା ଚିତ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉପୁଜଇ ।। ନାରଦ ବଚନ ଶୁଣି ପରାଶର ମୁନି । କହନ୍ତି ହରଷ ଚିତ୍ତେ ସୁମଧୁର ବାଣୀ ।। ଧନ୍ୟ ହେ ନାରଦ ତୁମ୍ଭେ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର । ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ କଥାରେ ଯେ ହୋଇଅଛ ରତ ।। କହୁଅଛି ପୁରାତନ କଥା ଅଛି ଯାହା । ହୋଇବ ଆନନ୍ଦ ଜାତ ଶୁଣିଲେଟି ତାହା ।। ”
କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏକ ଗ୍ରାମବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଧରି ଏଠାକାର ସାମାଜିକ ତଥା ପାରିବାରିକ ଢ଼ାଞ୍ଚା ବଳବତ୍ତର ରହିଥିବା କୁହାଯାଇଥାଏ । ସେହି ସମୟରେ ଗ୍ରାମ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବେଉଷାରେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ନିବେସିତ ରହିଥିବା ସ୍ଥଳେ କୌଳିକ ବୃତ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ କୁଟିର ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପେଷାର ଅଭୂଦୟ ହେତୁ ଜାତିପ୍ରଥା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ । ମାଟିଝାଟି ଛଣଛପର ବାସଗୃହର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବା ହେଉ ଅବା ଯୌଥ ପାରିବାରିକ ଢ଼ାଞ୍ଚାରେ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଆଚାରବ୍ୟବହାର, ଚାଲିଚଳଣି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ ଇତ୍ୟାଦିର ସୁପରିଚାଳନା ତଥା ଏହାର ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପିଢ଼ି ଧର ପିଢ଼ିରୁ ଆନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ ବଳବତ୍ତର ରହିଥିବା ବିଷୟରେ ପୁରାଣର ଏହି ପଂକ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ।
“ଏକଦିନେ ଜଗନ୍ନାଥ ପାଶେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଥିଲେ । କରପତ୍ର ଯୋଡ଼ିଣ ତାହାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ।। ଆଜି ମୋ ବାରର ବ୍ରତ ପଡ଼ିଲା ଗୋସାଇଁ । ତୁମ୍ଭେ ଆଜ୍ଞାଦେଲେ ନଗ୍ର ବୁଲିଯିବି ମୁହିଁ ।। ଗୋବିନ୍ଦ ବୋଇଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନଗ୍ରହିଁ ବୁଲିବ । ଦଶମୀ ପାଳନା ଅନ୍ନ ବେଗେ ରାନ୍ଧିଦେବ ।। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ମାତ ଏମନ୍ତ ଶୁଣିଲେ । ବସ୍ତ୍ର ଅଳଙ୍କାରମାନ ଯତନେ ପିନ୍ଧିଲେ ।। ନାସିକାରେ ନବରତ୍ନ ବସଣି ଖଞ୍ଜିଲେ । ଚରସରୀ ରତ୍ନମାଳା କଣ୍ଠେ ଲମ୍ୱାଇଲେ ।। କରରେ ବାହୁଟି ରମ୍ୟବଳୟ କଙ୍କଣ । ସୁନା ସୁତା ମାଣିକ୍ୟ ପଦକ ଆଭରଣ ।। ବାଜେଣି ନୂପୁର ମାତା ପୟରେ ଖଞ୍ଜିଲେ । ଏପରି ନାନା ଭୂଷଣେ ସୁବେଶ ହୋଇଲେ ।। ଯେବଣ ମାତାଙ୍କ ଅଧିକାର ତିନିପୁର । ଆଭରଣ କେତେ ମାତ୍ର ଦେବା ପଟ୍ଟାନ୍ତର ।। ଶୁଣ ହେ ନାରଦ ଏହା ହୋଇ ଏକଚିତ୍ତ । ବୁଢ଼ୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୂପକୁ ଧରି ଜଗନ୍ନାତ ।। ପ୍ରବେଶ ହୋଇଲେ ଯାଇଁ ସାଧୁର ଦୁଆରେ । ସାଧବାଣୀ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ସେହିଠାରେ ।। ତାକୁ ଦେଖି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କହନ୍ତି ବଚନ । ଶୁଣ ଶୁଣ ସାଧବାଣୀ ହୋଇ ସ୍ଥିରମନ ।। ଆଜିପରା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ ଗୁରୁବାର । ଲିପା ପୋଛା କରିନାହୁଁ କିମ୍ପା ଘରଦ୍ୱାର ।। ସାଧବାଣୀ ଏହା ଶୁଣି ବୋଲଇ ସେକ୍ଷଣି । କି ରୂପେ ଏ ବ୍ରତ ହୁଏ କାହା ପୂଜା ପୁଣି ।। ବୁଝାଇ ତା ସବୁ କହ ହେ ନାନୀଗୋସାଇଁ । ଅଇଲେ ମନକୁ ସେ ବ୍ରତ ମୁଁ କରିବଇଁ ।। ଏହାଶୁଣି ପଦ୍ମାଳୟା କହନ୍ତି ସଧୀରେ । ଶୁଣ ସାଧବାଣୀ ବ୍ରତ ହୁଏ ଏ ବିଧିରେ ।। ମାର୍ଗଶିର ମାସେ ଯେଉଁ ଆଦ୍ୟ ଗୁରୁବାର । ସେଦିନ ଊଷାରୁ ଶେଯ ଛାଡ଼ି ତତପର ।। ଗୋମୟ ଜଳରେ ଘର ଦୁଆର ଲିପିବ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ପାଦପଦ୍ମ ଚିତାକୁ ଲେଖିବ ।। ନୂଆ ମାଣ ଗୋଟିଏ ଅଣାଇ ଯତ୍ନେ ବେଗେ । ଧୋଇ ଧାଇ କରି ତାକୁ ଶୁଖାଇବ ଆଗେ ।। ତାହାକୁ କରିବ ନାନା ଚିତ୍ର ଯେ ବିଚିତ୍ର । ଚାଉଳକୁ ବାଟି ଚିତା ଲେଖିବ ସମସ୍ତ ।। ତହିଁ ସ୍ନାନ କରିଆସି ହୋଇ ସୁଚିମନ୍ତ । ଚଉକି ବା ଖଟୁଲିଏ ଆଣିବ ତ୍ୱରିତ । ତାକୁ ଧୋଇ ତା’ଉପରେ ଦେବ ନୂଆ ଧାନ । ରଙ୍ଗକଳା ନୋହି ହୋଇଥିବ ଶୁକ୍ଳବର୍ଣ୍ଣ ।। ତହୁଁ କିଛି କୁଢ଼ାଇ ଯେ ସେ ନୂଆମାଣରେ । ଧାନମାଣ ଯେ ପୁରାଇ ରଖିବ ତାପରେ ।। ସେ ଧାନ ମାଣ ଉପରେ ଗୁଆ ତିନିଗୋଟି । ହଳଦୀ ପାଣିରେ ତାହା ଧୋଇ ଥୋଇବଟି ।। ଶୁକଳ ଧାନର ଶିଖା ରଖି ବେଣ୍ଟିକରି । ମାଣ ଉପରେ ତାହାକୁ ଥୋଇବ ବିଚାରି ।। ଗୁଆ ଆଖୁ ମୂଳା କଦଳୀରେ ସଜାଡିବ । ପଟ୍ଟା ଦିରଙ୍ଗ ବସନ ପୁଷ୍ପେ ମଣ୍ଡାଇବ ।। ତହୁଁ ଆବାହନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ କରିବ । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପ ଧୂପଦୀପ ଆଦି ସମର୍ପିବ ।। ପ୍ରଥମରେ ବାଳଧୂପ ତାପରେ ଶଙ୍ଖୁଡ଼ି । ଏପରି କରିବ ତିନିଧୂପକୁ ସଜାଡ଼ି ।। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଆଉ ଏକ ବ୍ରତ ଅଛି । ସୁଦଶା ବୋଲି ତା ନାମ ଲୋକେ ପ୍ରକଟିଛି ।। ଶୁକଳଦଶମୀ ହେଲେ ଗୁରୁବାର ଦିନ । ହୁଅଇ ସୁଦଶାବ୍ରତ ଶୁଣ ଦେଇ ମନ ।। ସେଦିନ ଉଷାରୁ ଉଠି ଲିପି ଘରଦ୍ୱାର । ଝୋଟି ଆଦି ଚିତା ଦେବ ପୂର୍ବ ପରକାର ।। ସ୍ନାନ ସାରି ଗୃହେ ପଦ୍ମମଣ୍ଡଳ ଲେଖିବ । ତହିଁପରେ ଧୋଇ ଏକ ଖଟୁଲି ରଖିବ ।। ତହିଁପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜା ଗୁଆକୁ ଥୋଇବ । ପଞ୍ଚାମୃତ ଶୁଦ୍ଧଜଳେ ସ୍ନାନ କରାଇବ ।।
ଦଶଖିଅ ସୂତାରେ ଯେ ବ୍ରତେକ କରିବ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାମରେ ଦଶଗୋଟି ଗଣ୍ଠିଦେବ ।। ଦଶକେରା ଦୁବରେ ସେ ବ୍ରତ ଗୁଡ଼ାଇବ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୁଆ ପାଶେ ତାହାକୁ ଥୋଇବ ।। କରୁଥିଲେ ପୂର୍ବରୁ ସେ ବ୍ରତ ପୁରାତନ । ବ୍ରତଡୋର ଆଣିତହିଁ ଥୋଇବ ବହନ ।। ପ୍ରଥମରେ ବାଳଧୂପ ନଇବେଦ୍ୟ କରି । ତାପରେ ଯେ ଭୋଗଦେବ ଶୁଣ ହେତୁକରି ।। ଅରୁଆ ଚାଉଳ ଏକାମାଣ ତିନ୍ତାଇବ । ତାକୁ କୁଟି ଚୂନା କରି ଯତନେ ରଖିବ ।। କଦଳୀ ନଡ଼ିଆ ଛେନା ଆଦି ଦଶପୁର । ଦେଇ ଦଶଗୋଟି ମଣ୍ଡା କରିବ ସତ୍ୱର ।। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ତା ପୂଜାକରି ଭକ୍ତି ଚିତ୍ତେ । ସେ ପ୍ରସାଦ ଖାଇ ଦିନ ବଞ୍ଚିବ ଯେ ସୁସ୍ଥେ ।। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରସାଦ ଯେ ପରକୁ ନ ଦେବ । ବିଭା ହୋଇଥିବା ଝିଅ ସୁଦ୍ଧା ନ ଖାଇବ ।।
ଏ ଉତ୍ତାରୁ କଥା ଏକ ମନଦେଇ ଶୁଣ । ଗୁରୁବାର ଦିନ ଯେଉଁ କଥା ନିବାରଣ ।। ସେ କଥା କହୁଛି ଏବେ ସାଧବାଣୀ ଶୁଣ । କେବେ ନ ଭାଜିବ ଖଇ ଗୁରୁବାର ଦିନ ।। ଯେଉଁ ନାରୀ ଗୁରୁବାର ଦିନରେ ଆମିଷ ଭୁଞ୍ଜଇ । ଲୋଭରେ କିବା ନ ପଖାଳେ କେଶ ।। ଭୁଞ୍ଜଇ ଉଚ୍ଚିଷ୍ଟ କିବା ଲଗାଏ ସେ ତେଲ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାର ନିଶ୍ଚେ ଭାଙ୍ଗିବେଟି ଗେଲ ।। ଗୁରୁବାରେ ଯେଉଁ ନାରୀ ତୁଳାକୁ ଭିଣଇ । ଲାଉରେ ଆମିଷ ଦେଇ ଯେ ଗ୍ରାସ କରଇ ।। ଖଟର ଛାୟାରେ ଯେହୁ କରଇ ଶୟନ । ରାତ୍ରକାଳେ ଦଖିଅନ୍ନ ଯେ କରେ ଭୋଜନ ।। କ୍ଷୌର ହୁଏ ଯେହୁ ଯାଇ ନାପିତର ଦ୍ୱାରେ । ଭୋଜନ ସମୟେ ଅନ୍ନ ପକାଏ ଭୂମିରେ ।। ଭୁଞ୍ଜି ନ ପାରିଣ ଅନ୍ନ ଫୋପଡ଼ାଇ ଦିଏ । ଏତେକର୍ମ ଯେ କରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନ ପାଏ ।। ଗୁରୁବାର ଦିନ ସକାଳୁ ଯେ ଗୋମୟରେ । ଦୁଆରେ ଯେ ନ ଲିପଇ ଅଳସ ପଣରେ ।। ଚୂଲିରୁ ନ କାଢ଼େ ପାଂଶ ଭକ୍ଷେ ଯେ ଆମିଷ । ଏମାନଙ୍କଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କରନ୍ତି ଯେ ରୋଷ ।। ଧନ ଜନ ସବୁ ତାର ହରଣ କରନ୍ତି । ମାଗିଗଲେ ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର କେହି ନ ଦିଅନ୍ତି ।। ଗୁରୁବାରେ ଯେଉଁନାରୀ ବିନ୍ଧେ ଶୁକ୍ଳଲୁଗା । ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପଦ ପାଏ ହୁଅଇ ସୁଭାଗା ।। ଗୁରୁବାରେ ଯେଉଁ ନାରୀ ପିଲାକୁ ମାରଇ । କିବା ପାକହାଣ୍ଡି ଧୋଇ କଳା ନ ଛାଡ଼ଇ ।। ସନ୍ଧ୍ୟା ଗଡ଼ିଗଲେ ଯେ ଦିଅଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବତୀ । ଧନପୁତ୍ର ହାନି ହୁଏ ସଦା ବହୁ କ୍ଷତି ।। ଗୁରୁବାରେ ଯେଉଁ ନାରୀ ପୋଡ଼ାଦ୍ରବ୍ୟ ଖାଏ । ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟାକୁ ବଙ୍କା କରିଣ ବିଛାଏ ।। ଶାଶୁ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ନ ମାନଇ ଯେ ରମଣୀ । ଉଲଗ୍ନ ହୋଇ ଶୟନ କରଇ ଯେ ପ୍ରାଣୀ ।। ଅମାବାସ୍ୟା ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଯେ ବୁଲାଏ ହଳ । ଏହି ଦିନମାନଙ୍କରେ ଘେନଇ ତଇଳ ।। ସଭାରେ ବସିଣ ଯେ ମାନବ ମିଛ କହି । ଆଳସ୍ୟେ ପାଦ ନ ଧୋଇ ଯେ ଭୁଞ୍ଜି ବସଇ ।। କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଫଳକୁ ଯେହୁ ରମଣୀ କାଟଇ । ଋତୁମତି ନାରୀକି ଯେ ରମଣ କରଇ ।। କନ୍ୟା ତୁଳା ମାସେ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ କରଇ । କଥା କହୁ କହୁ ସବୁବେଳେ ଯେ ହସଇ ।। ଏମନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ବହୁକଷ୍ଟ ପାଇ ।
ଆୟୁବୃଦ୍ଧି ନାଶହୁଏ ଅନ୍ନ ନ ମିଳଇ ।। ଗୁରୁବାର ଅମାବାସ୍ୟା ସଙ୍କରାନ୍ତି ଦିନ । ରଜନୀରେ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷ କଲେକ ଭୋଜନ । କିବା ଏହି ତିନିଦିନ ଯେଉଁ ନାରୀ ମୋହେ । ପୁରୁଷ ସଙ୍ଗରେ ମାତି ଧର୍ମକୁ ନ ଚାହେଁ ।। ପ୍ରାଣେ ନାଶ ନ କରିଣ ତାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ । ବୁଲନ୍ତି ଯେ ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର କାହିଁ ନ ମିଳଇ ।। ଏତିନି ଦିନରେ ଯେହୁ ତିକ୍ତଦ୍ରବ୍ୟ ଖାନ୍ତି ।
ଅନ୍ତଃକାଳେ ଯମଦ୍ୱାରେ ନାନା ଦଣ୍ଡପାନ୍ତି ।। ଏ ତିନିଦିନ ଯେ ନାରୀ କରଇ ହବିଷ୍ୟ । ଦୁଃଖୀ ରଙ୍କୀ ଦେଖି ଦାନ କରଇ ବିଶେଷ ।। କରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାରେ ଉପବାସ । ବଢ଼ଇ ତାହାର ଧନ ଜନ ଆୟୁଯଶ ।। ସକାଳୁ ଶେଯରୁ ଉଠି ଯେ ମୁଖ ନ ଧୁଏ । ତା ମୁଖ ଯେ ଜନ ଦେଖେ ତାର ଶୁଭନୁହେଁ ।। ରାତ୍ରଶେଷେ ବାସି ଶେଯେ ଯେ କରେ ଶୟନ । ତା ଗୃହକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ବହନ ।। ଆସନ ବିନା ଯେ ଭୂମିପରେ ବସି ଖାଏ । କିବା ଯେ କୁମାରୀ ସଙ୍ଗତରେ କାମମୋହେ ।। ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ମୁଖେ ଯେ ଭୁଞ୍ଜି ବସଇ । ଏମାନଙ୍କ ପାଶୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯା’ନ୍ତି ଦୂରହୋଇ ।। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କୁଣ୍ଡାଇ କେଶ ବାନ୍ଧେ ଯେଉଁ ନାରୀ । କେଭେ ନ ଦେଖନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାହାର ଯେ ଶିରୀ ।। ଭୋଜନକରି ଯେ ମୁଖ ଶୋଧନ ନ କରେ । ଭୋଜନ କରଇ ଯେହୁ ଅନ୍ଧକାର ଘରେ ।। ସ୍ନାନପରେ ହୁଅଇ ଯେ ତଇଳ ମର୍ଦ୍ଦନ । କରଇ ଯେ ନଖମୁନେ ଭୂମି ବିଦାରଣ ।। ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୁଗା ଶେଷେ ଯେ ବିଞ୍ଚି ହୁଅଇ । ଏମାନଙ୍କ ବଦନକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନ ଚାହଁଇ ।। ଯେଉଁ ନାରୀ ନିଜ ପତିଠାରେ ରୋଷବହେ । ସ୍ୱାମୀ ଯାହା ବୋଲେ ତାହା ନ କରେ କେବେହେଁ ।। ପର ପୁରୁଷରେ ଯେହୁ ହୋଇଯାଏ ରତ । ପରିଷ୍କୃତ ନୋହି ହୁଏ ଯେ ନାରୀ କୁତ୍ସିତ ।। ଏମନ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନ ଦେଖନ୍ତି । କାଙ୍ଗାଳିନୀ ହୋଇ ବାରଦ୍ୱାରେ ସେ ବୁଲନ୍ତି ।। କଳହ ଅଳସୀ ଅତି ଅପ୍ରିୟ ସାହସୀ । ଦେବ ବିପ୍ର ଅତିଥିରେ ନୁହଁଇ ବିଶ୍ୱାସୀ ।। ଏପରି ନାରୀ ଯା ଗୃହେ ଥାଏ ସେ ଶ୍ମଶାନ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେ ସ୍ଥାନକୁ ସଦା କରନ୍ତି ବର୍ଜନ । ଯେଉଁନାରୀ ଭକ୍ତିଚିତ୍ତେ ନ ସେବେ ସ୍ୱାମୀକୁ । ସେହୁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ହୁଏ ସ୍ୱାମୀ ଦୁଃଖେ ଦୁଃଖୀ ।। ଯେଉଁ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ କି ଦେବତା ସମମଣି । ସେବାକରି ତୋଷୁଥାଏ ତାର ମତି ଚିହ୍ନି ।। ନିଜ ଅଙ୍ଗ ପରିଷ୍କାର କରି ଶୁଚି ହୁଏ । ସାନବଡ଼ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଚାହେଁ ।। ପରଷିବା କାଳେ ପକ୍ଷପାତ ଯେ ନକରେ । ସ୍ୱାମୀ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଢ଼େ ସମାନରେ ।। ପତିର ଆଜ୍ଞାକୁ କେଭେ ନପକାଏ ତଳେ । ସ୍ୱାମୀ ଦୁଃଖେ ଦୁଃଖୀ ସୁଖେ ସୁଖୀ ହୋଇଚଳେ ।। ଏମନ୍ତ ନାରୀର ଗୃହ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନ ଛାଡ଼ନ୍ତି । ତାର ଦୁଃଖ ନୟନରେ କେବେ ନ ଦେଖନ୍ତି ।। ଏ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ମଣ୍ଡଳେ ସେହୁ ବହୁ ସୁଖପାଏ । ପତି ପୁତ୍ରକନ୍ୟା ଅଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ।। ଅନ୍ତକାଳେ ବଇକୁଣ୍ଠେ ସଙ୍ଗରେ । ଅନୁକ୍ଷଣେ ମଜ୍ଜି ରହେ ପ୍ରମୋଦ ରଙ୍ଗରେ ।। ସଧବା ନାରୀର ପତିବିନା ନାହିଁ ଗତି । ତପ ଜପ ଦେବ ପୂଜା ତାହାର ଅନୀତି ।। ପତିସେବା ଛାଡ଼ି ବୃଥା ବ୍ରତ ଯେ କରଇ । ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ବାଲ୍ୟ ବିଧବା ହୁଅଇ ।। ଯେଉଁ ନାରୀ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିଥି ସେବଇ । ପୁଣ୍ୟବତୀ ବୋଲି ତାକୁ ପୁରାଣରେ କହି ।। ଏମନ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଯେଉଁ ନାରୀ ବା ପୁରୁଷ । ଆପଣାର କୁଳଧର୍ମ ନ ଛାଡ଼ନ୍ତି ଲେଶ ।। ସଦାବେଳେ କରନ୍ତି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ । ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାହାଙ୍କ ପାଶେ ମିଳନ୍ତି ତତ୍ କ୍ଷଣ ।। ପତିସେବା ବିନା ନାହିଁ ନାରୀଙ୍କର ଗତି । ପତିପ୍ରାଣା ନାରୀ କରେ ଦେବଲୋକ ଗତି ।। ନାରୀଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ ପତିସେବା ବିନା । ଅନ୍ୟ ଦେବ ପୂଜାତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିଡ଼ମ୍ୱନା ।। ପତିସେବା ବରଜି ଯେ ମାତି ଗରବରେ । ଗୁରୁବାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ ସେ ଯଦି ନ କରେ ।। ତାହାର ନୁହଇ ଭଲ ଜନମେ ଜନମେ । ଦୁଃଖ ଶୋକ ରୋଗ ଭୋଗ ସଂସାରେ ସେ ଭ୍ରମେ ।। ଏମନ୍ତ ତିଆରି ସାଧବାଣୀ କି କହିଲେ । ଆଜିଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀବ୍ରତ କର ଯା ବୋଇଲେ ।। ନ କଲେ ସର୍ବ ସମ୍ପଦ ତୋର କ୍ଷୟଯିବ । ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର ଅଭାବରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ ହେବ ।। ଶୁଣ ହୋ ନାରଦ ଠାକୁରାଣୀ ଏହାକହି । ସେଠାବରୁ କେତେଦୂର ପଥ ଗଲେ ବାହି ।। ଘରେ ଘରେ ପୁରେପୁରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଜେକଲେ । କାହାରି ଦୁଆରେ ସେହି ଶୁଚି ନ ଦେଖିଲେ ।। କେବଣ ଯୁବତୀ ନିଦେ ଶୋଇ ଅଚେତନ । କାହାର ଫିଟିଯାଇଛି ପିନ୍ଧିଲା ବସନ ।। କାହାର ଶିରରେ କେଶ ମୁକୁଳିତ ହୋଇ । ଭୂମିପରେ ପଡ଼ିଅଛି କେରି କେରି ହୋଇ ।। ଏହିରୂପେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେଖିକରି ଗଲେ । ଚଣ୍ଡାଳ ସାହିରେ ଯାଇଁ ପ୍ରବେଶ ହୋଇଲେ ।। ଶ୍ରୀୟା ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ନଗ୍ର ବାହାରେ ତା ଘର । ତାହାର ମହିମା ଯେ ଦେବଙ୍କୁ ଅଗୋଚର ।। ପ୍ରତିଦିନ ଖରକଇ ଗୁଣ୍ଡିଚା ନଗର । ବିଷ୍ଣୁ ଭକତିରେ ସେ ଯେ ଅତି ତତପର ।। ରାତ୍ର ବେନି ଘଡ଼ି ଥାଇ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଗଲା । ଏକ ବର୍ଣ୍ଣି ଗାଈର ଯେ ଗୋବର ଆଣିଲା ।। ଉତ୍ତମ କରିଣ ଘରଦ୍ୱାରକୁ ଲିପିଲା । ଛଡ଼ାପାଣି ମୁନ୍ଦାଏ ଦୁଆରେ ପକାଇଲା ।। ଅରୁଆ ଚାଉଳ ବାଟି ଘରେ ଝୋଟି ଦେଲା । ଷୋଳକୋଠି କରି ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମେକ କାଟିଲା ।। ଦଶମୁଖ ଦୀପାବଳୀ ମଣ୍ଡଳେ ଜାଳିଲା । ଦଶବର୍ଣ୍ଣ ଫଳମୂଳ ମଣ୍ଡଳେ ବାଢ଼ିଲା । ସୂତାଦଶ ଖିଅନେଇ ମଣ୍ଡଳେ ଥୋଇଲା । ମନର ଚଞ୍ଚଳେ ପୁଣି ବେଗେ ଚଳିଗଲା ।। ଉଆ ଚାଉଳ ଯେ ଆଉ ଦୂବ ଦଶକେରା । ତାହା ନେଇ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ମଣ୍ଡଳେ ଥୋଇଲା ।। ଧୂପଦୀପ ନଇବେଦ୍ୟ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପ ଦେଲା । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବୋଲି ସୁମରଣା କଲା ।। ନମସ୍ତେ ନମସ୍ତେ ମାଗୋ ହରିଙ୍କ ଘରଣୀ । ମୁହିଁଛାର ହୀନଜାତି ନ ଜାଣଇ ପୁଣି ।। ଚଣ୍ଡାଳ ସାହିରେ ଘର ପୁଣି ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ । କିଞ୍ଚିତେ ଭକତି ମୋର ଘେନ କମଳିନୀ ।। ଦାଣ୍ଡେ ଦାଣ୍ଡେ ଯାଉଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପାଟରାଣୀ । ସହି ନ ପାରିଲେ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀର ଦୟିନୀ ।। ପଦ୍ମଫୁଲ ଦେଖି ତାଙ୍କ ବଳିଲା ଶରଧା । ଦୁଇପାଦ ଦେଇ ମାତା ପଦ୍ମେ ହେଲେ ଉଭା ।। ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଘରଗୋଟି ପାଇଲାକ ଶୋଭା । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଜେ କରିଛନ୍ତି କି ଉପମା ଦେବା ।। ବୋଇଲେ ଲୋ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ମାଗି ଘେନ ବର । ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଲି ଦୁଃଖ ନାଶିବି ତୋହର ।। ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ କହୁଅଛି ଶିରେ କର ଦେଇ । କି ବର ମାଗିବି ମାଗୋ ମାଗି ନ ଜାଣଇ ।। ଗୋ-ଗୋଷ୍ଠକୁ ଦେବୁ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ମେ ପଦ୍ମ ଗାଈ । କୁବେର ସମାନ ଧନ ଦେବୁ ମାତ ତୁହି ।। କୋଳକୁ ନନ୍ଦନ ଯେ ହସ୍ତକୁ ସୁନାବାହି । ଚାରିଯୁଗେ ବସିବି ଅମର ବର ପାଇ ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶୁଣି ବୋଇଲେ ତୁ ହୋଇଲୁ କି ବାଇ । ଏ ସମସ୍ତ ବର ତୋତେ ଦେଇତ ପାରଇ ।। ଅମର ବର ଦେବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ ମୋର । ଏହି ବର ମାଗିଲୁ ତୁ କେମନ୍ତ ପ୍ରକାର ।। ଯେତେ ଦିନ ଜୀଇଥିବୁ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭୁଞ୍ଜିବୁ । ଅନ୍ତକାଳେ ଯାଇ ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଜରେ ପଶିବୁ ।। ମୋହର ଏ ବ୍ରତ କରୁଥିବୁ ସବୁଦିନ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ପାଦେ ଥିବ ତୋର ମନ ।। ଶୁଣ ହେ ନାରଦ ଏଣେ ହରି ବଳରାମ । ମୃଗୟା ନିମନ୍ତେ ଯାଇଥିଲେ ଘୋରବନ ।। ଯୋଗବଳେ ବଳରାମ ଏ କଥା ଜାଣିଲେ । ଡାକି କରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଏମନ୍ତ କହିଲେ ।। ଦେଖ ଦେଖ କହ୍ନାଇ ତୋ ଭାରିଯା ଆଚାର । ଉଭା ହୋଇ ଅଛଇ ଯେ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଘର ।। ହାଡ଼ି ଘରେ ଥିବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଣ ଘରେ ଥିବ । ସ୍ନାନ ନ କରିଣ ବଡ଼ ଦେଉଳେ ପଶିବ ।। ଏହି ରୂପେ ସବୁଦିନେ ଦେଉଳେ ପଶୁଛି । ଦୁଇଗୋଟି ଭାଇଙ୍କୁ ବିଟାଳ କରାଉଛି ।। ଦରିଦ୍ର ଭଞ୍ଜନୀ ନାମ ଯେଣୁ ଅଛି ବହି । ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ କଷ୍ଟ ନ ପାରଇ ସହି ।। ସୁଦଶା ନାମରେ ଏକ ବ୍ରତ ଯେ ତାହାର । ଏହି ବ୍ରତେ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ପୂଜଇ ପୟର ।। ଭାରିଯାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେବେ ଅଛିରେ କହ୍ନାଇ । ଚଣ୍ଡାଳ ସାହିରେ ନଗ୍ର ତୋଳେ ବେଗେ ଯାଇ ।। ଆମ୍ଭ ବାକ୍ୟ ମାନି ତାକୁ ଦିଅ ଘଉଡ଼ାଇ । ଏପରି ଘରଣୀ ଥିଲେ ଭଲ ଗତି ନାହିଁ ।। ଗୋବିନ୍ଦ ବୋଇଲେ ଭାଇ ଘଉଡ଼ାଇ ଦେବା । ଲକ୍ଷ୍ମୀପରା ଭାରିଯାକୁ ଆଉ କି ପାଇବା ।। ସେ ଯେବେ ଦୋଷ କରିଛି ଏମନ୍ତ କରିବା । ସ୍ୱର୍ଗପୁର ଲୋକଙ୍କୁ ହକାରି ଅଣାଇବା ।। ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାଦେଇ ଜାତି କରାଇବା । ଆଉ ବେଳେ ତାର ଯଦି ଅନୀତି ଦେଖିବା ।। ଦେଉଳ ଭିତରୁ ତାକୁ ଦେବା ଘଉଡାଇ । ଏକଥା ପ୍ରମାଣ ତୁମ୍ଭେ ଶୁଣ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭାଇ ।। ନ ଜାଣି ଯେ ଦୋଷକଲେ ସିନ୍ଧୁ ରାଜଜେମା । ବାରେ ମାତ୍ର ଭାଇ ତାଙ୍କ ଦୋଷକର କ୍ଷମା । ବଳରାମ ବୋଲୁଛନ୍ତି ଶୁଣ ଭାବଗ୍ରାହୀ । ତୋର ଲକ୍ଷ୍ମୀଥିଲେ ମୁହିଁ ରହିବଇଁ ନାହିଁ ।। ଭାରିଜା ଅଟଇ ସିନା ପାଦର ପାଣ୍ଢୋଇ । ଭାଇଥିଲେ କୋଟିଭାର୍ଯ୍ୟା ମିଳି ଯେ ପାରଇ ।। ଭାର୍ଯ୍ୟାଠାରେ ଲୋଭ ଯେବେ ଅଛିରେ କହ୍ନାଇ । ଚଣ୍ଡାଳ ସାହିରେ ତୁ ନଅର ତୋଳ ଯାଇ ।। ମୋର ବଡ଼ ଦେଉଳକୁ ଆଉ ନ ଆସିବୁ । ମାଇପକୁ ଘେନି ଦାଣ୍ଡ ବାହାରେ ରହିବୁ ।। ଧିକ୍କାର ବଚନ ପ୍ରଭୁ ସହି ନ ପାରିଲେ । ଛାଡ଼ିବି ବୋଲିଣ ରଙ୍ଗ ଅଧରେ କହିଲେ ।। ଦେଉଳର ସିଂହଦ୍ୱାରେ ପ୍ରବେଶ ହୋଇଲେ । ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ ।। ଶୁଣ ହେ ନାରଦ ତେଣେ ଶ୍ରୀୟା ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ । ପୂଜା କରୁଥିଲା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପାଦବେନି ।। ତାହାର ପୂଜାରେ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଲେ । ଯାଚିଣ ଅନେକ ବର ପ୍ରଦାନ ଯେ କଲେ ।। କୁଟୀର ଖଣ୍ଡିକ ଥିଲା ବଲୁରିର ବାସ । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୟାକଲେ ତାକୁ ଚନ୍ଦନ ଉଆସ ।। ଯେଉଁ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଘରେ ନ ଥିଲାକ ଅନ୍ନ । ଚାରିକୋଣେ ଦେଲେ ତାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ।। ଯେଉଁ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଘରେ ନ ଥିଲାକ ପୁତ୍ର । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୟା କଲେ ତାର ହେଲା ପାଞ୍ଚପୁତ୍ର ।। ଧନ ପୁତ୍ରବତୀ ହୁଅ ବୋଲି ଯେ ବୋଇଲେ । ବରଦେଇଣ ସେଠାରୁ ବିଜେ କରିଗଲେ ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀହେତୁ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ହେଲା ଭାଗ୍ୟବତୀ । ଏବେ ଶୁଣ ହେ ନାରଦ ଅପୂର୍ବ ଭାରତୀ ।। ସିଂହଦୁଆରେ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାମାୟୀ । ଦେଖିଲେ ଦୁଆରେ ବସିଛନ୍ତି ବେନିଭାଇ ।। ବୋଇଲେ ହେ ବାଟ ଛାଡ଼ ଭିତରକୁ ଯିବି । ଦଶମୀ ଯୋଗାଡ଼ ମୁହିଁ ମଣୋହି ରାନ୍ଧିବି ।। ଗୋବିନ୍ଦ ବୋଇଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହୋଇଲ କି ବାଇ । ଚଣ୍ଡାଳ ସାହିକି ଯାଇଥିଲ କାହିଁ ପାଇଁ ।। ଆମ୍ଭେ ନ ଦେଖୁଣୁ ଯେ ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ଭାଇ । ଆମ୍ଭେ ଦେଖିଥିଲେ ସିନା ଦିଅନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାଇ ।। ଯାଅ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ୍ଭରେ ଗୋ ଆଉ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ । ଧିକ୍କାର ବହୁତ ମୋତେ କଲେ ବଡ଼ଭାଇ ।। ହାଡ଼ିଦ୍ୱାରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଥିବ ପାଣଦ୍ୱାରେ । ସ୍ନାନ ନ କରି ପଶୁଛି ଦେଉଳ ଭିତରେ ।। ତା’ଠାରୁ ପାପିନୀ ଆଉ ସଂସାରରେ ନାହିଁ । ମୋହର ବଚନ ଏବେ ଶୁଣ ପ୍ରାଣ ସହି ।। ଜଗତେ ବୋଲନ୍ତି ତୋତେ ବାଇ ଠାକୁରାଣୀ । ବାଇ ପ୍ରାୟ ବୁଲୁଥାଉ ହୋଇ ମୋ ଘରଣୀ ।। ଏକ ଘର କରାଉ ସହସ୍ର ଘରଭାଙ୍ଗି । ସହସ୍ର ଘର କରାଉ ଏକ ଘର ଭାଙ୍ଗି ।। ଏମନ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହିମା ତୋହର । ଯାଅ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାହାରି ଗୋ ନ ଥାଅ ମୋ ଘର ।। ତୋହଠାରେ କୋପ କରିଛନ୍ତି ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭାଇ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ କହୁଛନ୍ତି ଠାକୁରଙ୍କୁ ଚାହିଁ ।। ଛାଡ଼ପତ୍ର ଦେଇ ମୋତେ ଦିଅ ଘଉଡ଼ାଇ । ଜଗନ୍ନାଥ କହୁଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀମୁଖ ଚାହିଁ ।। ଆମ୍ଭ ଜାତିରେ ତ ଛାଡ଼ପତ୍ର ଚଳେନାହିଁ । ଛାଡ଼ିବା ଭାରିଜା ମୁଖ ଚାହିଁ ନ ଯୋଗାଇ ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ କହୁଛନ୍ତି ଠାକୁରଙ୍କୁ ଚାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ସାଗର ମନ୍ଥିଲ ଦେବ ଯାଇ ।। ବେଦମନ୍ତ୍ରାଦି ସହିତେ ମୋତେ ପାଇଥିଲ । ସେତେବେଳେ କଥା ଆହେ ପାଶୋରିଣ ଦେଲ ।। ମୋର ପିତା ବରୁଣ ଯେ ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବରିଲା । କନକ ବେଦୀରେ ନେଇ ବିଭା କରାଇଲା ।। ଝିଅ ଦେଇ ଶରଣ ପଶିଲେ ତୁମ୍ଭଠାଇଁ । ଦଶଦୋଷ ମୋର କ୍ଷମା କରିବାର ପାଇଁ । ଦଶଗୋଟି ଦୋଷରୁ ଗୋଟିଏ ନ ସହିଲ । ପ୍ରଥମରେ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ବୋଲି ଗାଳିଦେଲ ।। ବିଭା ବାସିଦିନ ଜୁଆ ଖେଳିବାର ବେଳେ । ସାତବେଳ କଉଡ଼ି ଯେ ପାରିଲଇଁ ତଳେ ।। ତୁମ୍ଭେ ତୋଳିଦିଅ ନାଥ ମୋହର ହସ୍ତରେ । ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଉଡ଼ି ମୁହିଁ ଜାକିଲଇଁ କରେ ।। ଛଡ଼ାଇ ନ ପାରି ତୁମ୍ଭେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଠାକୁର । ମୋତେ ବୋଇଲ ଯା’ ଇଚ୍ଛା ମାଗି ଘେନବର ।। ଯାହା ମନ ବାଞ୍ଛା ଗୋ କରିବୁ ବଇଦେହୀ । ତାହା ମୁଁ ଅବଶ୍ୟ ଦେବି ଶୁଣ ପ୍ରାଣସହି ।। କରପତ୍ର ଯୋଡ଼ିଣ ମୁଁ ବୋଇଲି ଉତ୍ତର । ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଠାକୁର ।। ଅଷ୍ଟ ଦିନେ ପଡ଼ିବ ମୋହର ଗୁରୁବାର । ପଡ଼ି ଚରଚିବି ମୁହିଁ ସଭିଙ୍କର ଘର ।। ପଡ଼ି ଚରଚିବି କୀଟୁ ବ୍ରହ୍ମ ପରିଯନ୍ତେ । ଏହି ଦୋଷ ମୋର ପ୍ରଭୁ ନ ଧରିବ ଚିତ୍ତେ ।। ହେଉ ବୋଲି ଶ୍ରୀମୁଖରୁ ଆଜ୍ଞା ଅଛ ଦେଇ । ଏବେ କିମ୍ପା ସତ୍ୟ ଭଗ୍ନ ହେଉଛ ଗୋସାଇଁ ।। ଜଗନ୍ନାଥ କହୁଛନ୍ତି କୋପଭର ହୋଇ । ବାପ ତୋ ଲୁଣିଆ ଯେ ଗରଜି ମରୁଥାଇ ।। ଝିଅଟେରୀ ତୋ ଦୁର୍ଗୁଣ କହିଲେ ନ ସରେ । ବାପର ଗର୍ଜ୍ଜନ ଶବ୍ଦେ କିଏ ରହିପାରେ ।। ଚାରିପାଖେ ମେଘନାଦ ପାଚେରୀ ତୋଳାଇ । ବଡ଼ ଦେଉଳରେ ରହିଅଛୁ ଦୁଇଭାଇ ।। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲୁଛନ୍ତି ଠାକୁରଙ୍କୁ ଚାହିଁ । ଅଛବର ଘରେ ଦଣ୍ଡେ ଥିଲି ଉଭାହୋଇ ।। ଅଛବ ବିଟାଳ ବୋଲି ଦିଅ ଘଉଡ଼ାଇ ।। ପୁଣି ଜାତି କୁଳ ଗୋତ୍ର କହିଲ ଗୋସାଇଁ । ପ୍ରଭୁ ହେତୁ ସବୁ ଯାଉଅଛି ଗୋପ୍ୟ ହୋଇ ।। ତୁମ ଜାତି କୁଳର ତ ଠିକଣା ନ ଥାଇ ।। ତୁମ୍ଭ ଜାତି କୁଳ ଯେ କହିଲେ ନ ସରଇ । ଗଉଡ଼ ଘରେ ରହିଲ ଦୁଇଗୋଟି ଭାଇ ।। ନିମା ନାମେ ସିପୁଟି ସେ ଜାତିରେ ଗୋଲକ । ତାହା ଘରେ ଜଗନ୍ନାଥ କଲ ଅନ୍ନଭକ୍ଷ ।। ଦୂତ ପଣେ ଯାଇଥିଲ ହସ୍ତିନା ଭୂବନ । ବିଦୁର ଘରେ ଯେ ପୁଣି କରିଲ ଭୋଜନ ।। ଜାରାନାମେ ଶବର ଯେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘର । ସେ ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପୂଜିଲା ବରଷ ଦଶବାର ।। ଅରଣ୍ୟରୁ ଫଳମୂଳ ଖୋଜିଣ ଆଣଇ । ବସିଣ ପ୍ରଥମେ ଫଳମୂଳ ସେ ଚାଖଇ ।। ପିତା କଷା ସବୁ ପ୍ରଭୁ ଆଡ଼େ କରିଦେଇ । ଯେ ଫଳ ସୁଆଦ ତାହା ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଭୁଞ୍ଜାଇ ।। ଶବର ବିଟାଳ ତୁମ୍ଭେ ବେନିଗୋଟି ଭାଇ । ଏକଥା କି ତୁମ୍ଭ ମନୁ ଗଲା ଭୁଲ ହୋଇ ।। ଆପଣେ ପାତକୀ ତୁମ୍ଭେ ପରନିନ୍ଦା କର । ପାପ ପୁଣ୍ୟ ଦୁଇ କଥା ବିଚାର ନକର ।। ଭାରିଜା ଯେ ଦୋଷକଲେ ପତି ତା ସହଇ । ଏକ ଅପରାଧେ ପ୍ରଭୁ ଭୃତ୍ୟେ କି ତେଜଇ ।। କିମ୍ପା ନକର ଗୋସାଇଁ ଏମନ୍ତ ବିଚାର । ଯାଅ ଯାଅ ବୋଲୁଅଛ ମୋତେ ବାରମ୍ୱାର ।। ଜଗନ୍ନାଥ କହୁଛନ୍ତି ଏମନ୍ତ କରିବୁ । ମାଣେ ମାଣେ ପଡ଼ି ତୋତେ ନିତ୍ୟେ ଦେଉଥିବୁ ।। ଭାଇଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ପଛେ ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଆଣିବୁ । ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅବଜ୍ଞା କେଭେ ନ କରିବୁ ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ କହନ୍ତି ପଡ଼ିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ । ଅନାଥ ଅରକ୍ଷ ପ୍ରାୟ ଯାଉଅଛି ମୁହିଁ ।। ରାଣ୍ଡୀ ଅଲକ୍ଷଣୀ ଝିଅ ମୁହିଁ ଯେ ନୁହଇ । ପିତାର ଘରକୁ ମୁଁ ଯେ ବାହାରି ଯିବଇଁ ।। ତୁମ୍ଭ ଅଳଙ୍କାର ମାନ ପ୍ରଭୁ କାଢ଼ି ନିଅ । ପଛରେ ମୋତେ ଯେ ଆଉ ବୋଲଣା ନଦିଅ ।। ଗୋବିନ୍ଦ ବୋଲନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହୋଇଲୁକି ବାଇ । ଅଙ୍ଗୁ ଅଳଙ୍କାର ଆମ୍ଭେ ନେବୁ କାହିଁ ପାଇଁ ।। ଭାରିଜାର ଅଙ୍ଗେ ଯେଉଁ ଅଳଙ୍କାର ଥାଏ । ସ୍ୱାମୀହୋଇ ତାହାଠାରୁ କାଢ଼ିଣ କି ନିଏ ।। ଠାକୁରାଣୀ କହୁଛନ୍ତି ଶ୍ରୀମୁଖକୁ ଚାହିଁ । ତୁମ୍ଭର ଅଟଇ ମୁଁ ଯେ ପ୍ରଥମ ବିବାହୀ ।। ପଛରେ କହିବ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆମ ଘରେ ଥିଲା । ସହସ୍ର ଟଙ୍କାର ଅଳଙ୍କାର ଘେନିଗଲା ।। ଏମନ୍ତ ଅଖ୍ୟାତି ମୋତେ ନ ଦିଅ ଗୋସାଇଁ । ତୁମ୍ଭ ଅଳଙ୍କାର ମାନ ନିଅ ବାହୁଡ଼ାଇ ।। ଶିରରୁ କାଢ଼ିଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୁକୁତାର ଜାଲି । ହୃଦରୁ କାଢିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୋବିନ୍ଦ କାଞ୍ଚଲି । ଅଣ୍ଟାରୁ କାଢ଼ିଲେ ମାଏ ରତ୍ନ ଓଡ଼ିଆଣୀ । ନାସିକାରୁ କାଢ଼ିଲେ ସେ ମୁକୁତା ବସଣୀ ।। ଦୁଇ କର୍ଣ୍ଣରୁ କାଢ଼ିଲେ ହୀରାର କୁଣ୍ଡଳ । ଗଳାରୁ କାଢ଼ିଲେ ଯେ ଦୋସରୀ ଚିନାମାଳ ।। ପାଦରୁ କାଢ଼ିଲେ ଦେବୀବାଜେଣୀ ନୂପୁର । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠିରୁ କାଢ଼ିଲେ ଯେ ଝୁଣ୍ଟିଆ ସତ୍ୱର ।। ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରମାନ କି କହିବି ଆଉ । ରୁଣ୍ଡ କଲାରୁ ଦିଶିଲା ସବୁ ଦାଉ ଦାଉ ।। ସବୁ ଅଳଙ୍କାରମାନ ଏକଠାବ କଲେ । ରଖ ଦୀନବନ୍ଧୁ ଏହା ବୋଲି ସମର୍ପିଲେ ।। ଗୋବିନ୍ଦ କହନ୍ତି ଏହା କି କରିବୁ ନେଇ । ଆମ୍ଭର ଏ ଅଳଙ୍କାର ସବୁ ତୁମ୍ଭେ ଘେନିଯାଅ । ବିକି ଭାଙ୍ଗିକରି ଭାତ ଲୁଗା କରୁଥାଅ ।। ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ କହୁଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ମୁଖ ଚାହିଁ । ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗୋସାଇଁ ।। ମୋହ ତୁଲେ ଆଉ ଯେଉଁ ଭାରିଜା ଆଣିବ । ଏହିସବୁ ଅଳଙ୍କାର ତାହାକୁ ଯେ ଦେବ ।। ମୁହିଁ ଯାଉଅଛି ହୀନା ଅରକ୍ଷିତ ହୋଇ । ମୋହ ଅଭିଶାପ ଘେନ ପ୍ରଭୁ ଭାବଗ୍ରାହୀ ।। ସତେ ଯେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ହୋନ୍ତି ଆତଯାତ । ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ନ ମିଳୁ ଆହେ ଜଗନ୍ନାଥ ।। ବାରବର୍ଷ ଯାଏ ତୁମ୍ଭେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇବ । ଅନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଜଳ ଯେ ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ନ ମିଳିବ ।। ମୁହିଁ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ଯେବେ ଟେକିଦେବି ଅନ୍ନ । ଭୋଜନ କରିବ ତେବେ କାଳୀୟ ଗଞ୍ଜନ ।। ଏତେ ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ଶାପ ଦେଇ ଗଲେ । ଦେଉଳୁ ବାହାର ହୋଇ କେତେଦୂର ଗଲେ ।। ଏହା ଦେଖି ଦାସୀମାନେ ସଙ୍ଗେ ଗୋଡ଼ାଅନ୍ତି । ଦାସୀଙ୍କୁ ଅନାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ ବୋଲୁଛନ୍ତି ।। ମୁହିଁ ଯାଉଅଛି ହୀନ ଅଲକ୍ଷଣୀ ହୋଇ । ମୋର ପଛେ ତୁମ୍ଭେମାନେ ଆସୁଛ କିମ୍ପାଇଁ ।। ଏହିପରି ହୋଇ ଯେବେ ପିତାଘର ଯିବି । ଚାରିଦିନ ମାତ୍ରକରି ରହି ନ ପାରିବି ।। ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରାୟବନ୍ଧୁ ପିତାଘର ଯିବେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତା ମୋତେ ସମର୍ପିଣ ଦେବେ ।। ଶାପ ଦେବା ଫଳ ମୋର ହେବ ଅକାରଣ । ଦରିଦ୍ର ନୋହିବେ ପ୍ରଭୁ ଦେବ ଭଗବାନ ।। ଏତେ ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ ମନେ ଚିନ୍ତାକଲେ । ବିଶ୍ୱକର୍ମାକୁ ଯେ ମାଏ ମନେ ସୁମରିଲେ ।। ବୈକୁଣ୍ଠପୁରରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ରହିଥିଲା । ସ୍ମରଣ ମାତ୍ରକେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଛାମୁରେ ମିଳିଲା ।। କିସ ଆଜ୍ଞା ହେଉ ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମହାମାୟୀ । ଶୁଣି ଆଜ୍ଞାଦେଲେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାକୁ ଯେ ଚାହିଁ ।। ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ବାଦେ ପ୍ରଭୁ ଦେଲେ ଘଉଡ଼ାଇ । ପାରିବୁକି ଖଣ୍ଡିଏ କୁଡ଼ିଆ ତୋଳିଦେଇ ।। ଆଜ୍ଞା ମାତ୍ରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବେଗେ ଚଳିଗଲା । ତିନିକ୍ରୋଶ ପ୍ରମାଣେ ଉଆସ
No comments:
Post a Comment